Corporate Support - Aansprakelijkheid van bestuurders

Aansprakelijkheid van bestuurders

(Zowel Nederlands-Antilliaans vennootschapsrecht als Nederlands vennootschapsrecht (met afwijkingen)

- Gepubliceerd in het maandblad van

de Kamer van Koophandel, Curaçao,

Editie februari 2006 (Nederlandse tekst) -

Inleiding

Men richt meestal een rechtspersoon op om persoonlijke aansprakelijkheid te voorkomen. Echter, de mogelijkheid van persoonlijke aansprakelijkheid blijft bestaan, maar wordt beperkt.

In het hiernavolgende zal als uitgangspunt worden genomen en besproken de aansprakelijkheden waarmee bestuurders van N.V.’s en B.V.’s in aanraking kunnen komen, hoewel deze vormen van aansprakelijkheid ook voor bestuurders van andere rechtspersonen kunnen gelden.

De bestuurder

(Rechts)personen die zijn benoemd tot en belast met het bestuur van een N.V. of B.V., hierna gezamenlijk “vennootschap” te noemen, zijn ‘bestuurder’, maar ook (rechts)personen die formeel niet als bestuurder zijn aangesteld maar de vennootschap wel ‘feitelijk’ besturen, of (mede) het beleid bepalen, kúnnen als bestuurder worden beschouwd, en als zodanig persoonlijk aansprakelijk zijn.

Vormen van aansprakelijkheid

De navolgende vormen van aansprakelijkheid zijn voor vennootschappen het meest belangrijk:

Oprichtersaansprakelijkheid
Registratieaansprakelijkheid
Interne aansprakelijkheid
Externe aansprakelijkheid
Faillissementsaansprakelijkheid

Ook bestaan er nog specifiekere vormen van bestuurdersaansprakelijkheid, zoals strafrechtelijke aansprakelijkheid, maar daar wordt in het kader van dit artikel niet nader op ingegaan.

Oprichtersaansprakelijkheid

Gedurende de fase van oprichting van een vennootschap worden door de oprichters (of gemachtigden) soms namens de vennootschap in oprichting rechtshandelingen verricht, bijvoorbeeld contracten gesloten. Deze oprichters zijn dan persoonlijk aansprakelijk voor deze handelingen, tenzij dit uitdrukkelijk anders is overeengekomen. Zodra de vennootschap is opgericht en zij de overeenkomst erkent en bekrachtigt, danwel uitvoering geeft aan die overeenkomst, wordt de opgerichte vennootschap daarvoor zelf aansprakelijk.

Registratie aansprakelijkheid

De notaris ten overstaan van wie de oprichtingsakte van de vennootschap wordt verleden dient zorg te dragen voor inschrijving in en depot van stukken bij het Handelsregister van de Kamer van Koophandel en Nijverheid. Echter, zolang dit niet is gebeurd blijven de bestuurders persoonlijk aansprakelijk voor rechtshandelingen van de vennootschap.

Interne aansprakelijkheid

Bestuurders zijn net als de andere organen van de vennootschap (Algemene Vergadering van Aandeelhouders (AVA) en de Raad van Commissarissen (RvC)) verplicht hun taak zorgvuldig uit te voeren en in het belang van de vennootschap te handelen. Indien een vennootschap meerdere bestuurders heeft, zijn de bestuurders tot wiens werkkring een tekortkoming behoort gezamenlijk aansprakelijk. De bestuurder mag wel aantonen dat hem niets te verwijten valt en hij niet nalatig is geweest in het voorkomen van schade.

Niet elke tekortkoming, of elke ‘fout’, zorgt voor persoonlijke aansprakelijkheid van een bestuurder. Alleen in het geval van een “ernstig verwijt” kan een bestuurder persoonlijk aansprakelijk zijn. Of dit het geval is, is altijd afhankelijk van alle feiten en omstandigheden. Uiteindelijk is het dus altijd aan de rechter om te bepalen of een bestuurder een “ernstig verwijt” valt te maken. Voorbeelden van ernstige verwijten zijn: nemen van onnodig grote financiële risico’s, gelden ontvreemden van de vennootschap of het personeel en de materialen van de vennootschap voor privé-doeleinden aanwenden, uitkeren van dividend terwijl de winst daarvoor niet hoog genoeg is, handelen namens de vennootschap terwijl de bestuurder tegenstrijdige belangen heeft (bijvoorbeeld in andere vennootschappen, als bestuurder of aandeelhouder). Indien een bestuurder in strijd handelt met de statuten, is snel sprake van een “ernstig verwijt”. Kortom, alle handelingen die een bestuurder verricht die nadeel brengen voor de vennootschap, kúnnen een “ernstig verwijt” opleveren.

Na het eind van een (boek)jaar kan aan het bestuur ‘décharge’ worden verleend. Dat betekent dat het bestuur wordt vrijgesteld van persoonlijke aansprakelijkheid voor het afgesloten boekjaar. Echter, indien blijkt dat een bestuurder een fout heeft verzwegen, waarvan de AVA het bestaan niet kon of behoorde te weten, kan de bestuurder alsnog persoonlijk aansprakelijk gesteld worden.

Externe aansprakelijkheid

Indien een bestuurder ernstige “verwijten treffen” bij het handelen namens de vennootschap jegens derden, bijvoorbeeld de Belastingdienst of crediteuren van de vennootschap, kunnen deze derden onder omstandigheden de bestuurder persoonlijk aansprakelijk stellen. Indien de premies niet worden afgedragen of niet wordt voldaan aan andere belastingverplichtingen kan de Belastingdienst in bepaalde gevallen de bestuurder persoonlijk aansprakelijk stellen. De bestuurder dient tijdig en correct aan te geven dat sprake is van betalingsonmacht. Heeft hij dat gedaan, dan kan hij enkel aansprakelijk gesteld worden indien blijkt dat sprake was van “onbehoorlijk bestuur”.

Crediteuren en andere derden kunnen de bestuurder persoonlijk aansprakelijk stellen in bepaalde gevallen, bijvoorbeeld bij niet-nakoming van de vennootschap van contracten en schade die daaruit voortvloeit, indien de bestuurder onzorgvuldig heeft gehandeld. Bijvoorbeeld in het geval de bestuurder wist of behoorde te weten dat de vennootschap de contracten niet zou kunnen nakomen. De onmogelijkheid van nakoming kan ook gelegen zijn in het feit dat aandelen niet zijn volgestort. Ook het ‘doorsluizen’ van gelden naar een andere (rechts)persoon zodat de vennootschap verplichtingen niet kan nakomen, kan tot persoonlijke aansprakelijkheid leiden, of het doen van een misleidende voorstelling van de toestand van de vennootschap in stukken, zoals de jaarstukken (balans-aansprakelijkheid) en tussentijdse cijfers. Een bestuurder kan in principe niet aansprakelijkheid afwenden door te zeggen dat hij weinig wist over de financiële toestand van de vennootschap. Tevens kan oneerlijke concurrentie of het veroorzaken van materiële schade tot aansprakelijkheid leiden.

Onder zeldzame omstandigheden, waarbij een aandeelhouder ernstige schade heeft geleden door bijvoorbeeld waardevermindering van zijn aandelen, kan een bestuurder persoonlijk aansprakelijk zijn jegens een aandeelhouder.

Faillissementsaansprakelijkheid

Onder bepaalde omstandigheden kan een bestuurder persoonlijk aansprakelijk gesteld worden door de curator voor het faillissement van de vennootschap. Indien vastgesteld wordt dat sprake is van “onbehoorlijk bestuur” (ongeveer hetzelfde als “ernstig verwijt”) wordt ‘vermoed’ dat de bestuurder het faillissement heeft (mede) veroorzaakt en is hij persoonlijk aansprakelijk. Indien de bestuurder bijvoorbeeld niet heeft voldaan aan de boekhoudplicht (behoorlijke administratie), of tijdige publicatie van de jaarrekening, is sprake van “onbehoorlijk bestuur”. Meestal betreft het aansprakelijkheid voor het boedeltekort.

Conclusie

Geconcludeerd kan worden in dit korte bestek dat indien bestuurders zorgvuldig handelen en het belang van de vennootschap voor ogen houden, niet snel sprake zal zijn van persoonlijke aansprakelijkheid. Echter, is er sprake van ‘fouten’, dan hangt het sterk af van het geheel aan feiten en omstandigheden, of de bestuurder persoonlijk aansprakelijk gesteld kan worden. Het is uiteraard altijd raadzaam om een bestuurders-aansprakelijkheidsverzekering af te sluiten om financiële risico’s te beperken.

Heeft u vragen of opmerkingen? Klik hier

Gratis nieuwsbrief met elke maand de laatste artikelen. Klik hier!

6 maart 2006

Disclaimer